W 2025 r. weszły w życie przepisy dotyczące zatrudniania młodocianych cudzoziemców w celu przygotowania zawodowego. To krok ku integracji i tworzeniu wspólnego systemu kształcenia zawodowego, w którym liczą się umiejętności, a nie pochodzenie. To także ukłon w stronę pracodawców zaangażowanych w przygotowanie zawodowe młodocianych pracowników. Konieczne są jednak dalsze działania, aby system ten stał się bardziej spójny i otwarty dla wszystkich, niezależnie od obywatelstwa.
Przez wiele lat zatrudnianie młodocianych cudzoziemców w celu przygotowania zawodowego pozostawało niedoprecyzowane w polskim prawie. W efekcie młodzi obywatele innych państw byli traktowani inaczej niż ich polscy rówieśnicy – musieli przechodzić dodatkowe procedury administracyjne, a pracodawcy ponosili większe obciążenia formalne. Dopiero niedawna nowelizacja przepisów zaczęła niwelować tę nierówność, choć wciąż pozostaje wiele do zrobienia.
Rozporządzenie MEN – dwa światy praktycznej nauki zawodu
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. z 2019 poz. 391) w art. 4 ust. 1 stanowi: „Praktyczna nauka zawodu może być organizowana w formie zajęć praktycznych oraz praktyk zawodowych”, natomiast art. 4 ust. 4 rozróżnia dwie sytuacje:
■ W przypadku uczniów praktyczna nauka zawodu jest organizowana przez szkołę na podstawie umowy zawartej między dyrektorem szkoły a pracodawcą.
■ W przypadku młodocianych pracowników przygotowanie zawodowe jest organizowane przez pracodawcę, który zawiera z nimi umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego i na podstawie art. 191 § 3 Kodeksu pracy (Dz.U. z 2025 poz. 277) kieruje ich na dokształcanie teoretyczne do branżowej szkoły I stopnia.
Interpretacja tych przepisów prowadzi do paradoksu: cudzoziemcy będący uczniami kierowanymi przez szkołę byli zwolnieni z obowiązku uzyskania zezwolenia na pracę, natomiast cudzoziemcy zatrudnieni jako młodociani pracownicy – choć realizowali program nauczania – musieli przechodzić procedurę oświadczeniową w powiatowym urzędzie pracy.
Konsekwencje braku doprecyzowania – skutki dla młodocianych i pracodawców
Brak jednoznacznych regulacji miał poważne skutki systemowe:
■ dla młodocianych cudzoziemców oznaczał konieczność przechodzenia dodatkowych procedur administracyjnych, ryzyko wykluczenia z systemu przygotowania zawodowego oraz ograniczone możliwości integracji i rozwoju zawodowego,
■ dla pracodawców generował dodatkowe obowiązki formalne, zniechęcał do zatrudniania młodych cudzoziemców i utrudniał planowanie kadrowe,
■ dla systemu edukacji i rynku pracy powodował rozbieżność między regulacjami Ministerstwa Edukacji Narodowej a regulacjami Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, co utrudniało harmonizację działań i spójne wdrażanie modelu dualnego kształcenia zawodowego.
W efekcie młodociani cudzoziemcy – mimo że spełniali wszystkie warunki edukacyjne – byli formalnie traktowani jak zwykli pracownicy, a nie jak uczestnicy systemu przygotowania zawodowego.
Nowelizacja rozporządzenia MRPiPS – krok ku równości
Przełom nastąpił wraz z wejściem w życie ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 poz. 621) oraz nowelizacji rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 20 listopada 2025 r. w sprawie szczególnych przypadków, w których cudzoziemiec uprawniony do pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej może wykonywać pracę bez zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi (Dz. U. z 2025 poz. 1620).
Zgodnie z § 1 pkt 15 tego rozporządzenia: „Cudzoziemiec uprawniony do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej może wykonywać pracę bez zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi, jeżeli jest młodocianym zatrudnionym na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego”.
To oznacza, że młodociani cudzoziemcy mogą wykonywać pracę w celu przygotowania zawodowego bez dodatkowych formalności. To krok ku realnemu równouprawnieniu wszystkich młodych ludzi wchodzących na rynek pracy – niezależnie od obywatelstwa. W praktyce oznacza to, że przygotowanie zawodowe staje się bardziej inkluzyjne, a polski system edukacji zawodowej zyskuje nowych uczestników, którzy mogą wnieść różnorodne doświadczenia i perspektywy.
Co dalej – postulaty legislacyjne
Nowelizacja rozporządzenia MRPiPS to ważny krok, ale nie zamyka sprawy. Aby system był spójny i przejrzysty, konieczne są dalsze działania.
Po pierwsze, należy dostosować rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu tak, aby jednoznacznie uznawało umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego jako równoważną podstawę odbywania praktycznej nauki zawodu także przez cudzoziemców. Obecne przepisy nie rozróżniają wystarczająco jasno dwóch form realizacji praktycznej nauki zawodu – praktyk organizowanych przez szkołę oraz przygotowania zawodowego prowadzonego przez pracodawcę – co rodzi trudności interpretacyjne i niespójności w stosowaniu prawa przez szkoły, pracodawców i organy nadzoru pedagogicznego.
Po drugie, konieczne jest doprecyzowanie Kodeksu pracy. W artykułach 190–204 powinno się znaleźć wyraźne wskazanie, że młodociani cudzoziemcy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego korzystają z takich samych praw i obowiązków jak młodociani obywatele polscy. Tylko w ten sposób można zagwarantować równe traktowanie i pełną integrację młodych cudzoziemców w systemie dualnego kształcenia zawodowego.
Konieczne są dalsze działania
Historia młodocianych cudzoziemców pokazuje, jak brak precyzji w prawie potrafi tworzyć realne bariery dla młodych ludzi i pracodawców. Najnowsze zmiany to krok w stronę równości, ale pełna integracja wymaga dalszych działań – dopiero wtedy system przygotowania zawodowego stanie się naprawdę spójny i otwarty dla wszystkich, niezależnie od obywatelstwa.
Justyna Kądziela
Justyna Kądziela
Ekspertka w zakresie edukacji, rynku pracy i doradztwa kariery z ponad 10-letnim doświadczeniem zawodowym w instytucjach publicznych, organizacjach pozarządowych i sektorze rzemiosła. Łączy wiedzę pedagogiczną z praktyką legislacyjną i doradczą. Członkini tematycznej sieci współpracy „Rozwijanie i wykorzystanie umiejętności w miejscu pracy oraz współpraca pracodawców z edukacją formalną i pozaformalną” przy Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji. Ekspertka ds. pracodawców przy Polskiej Komisji Akredytacyjnej. Autorka bloga poświęconego kształceniu zawodowemu, cudzoziemcom i prawu oświatowemu: justynakadziela-edu.blogspot.com.
